Burgers die zich verenigen rond een maatschappelijk doel, overwegen soms om een vzw op te richten voor meer juridische bescherming. Omdat die ‘extra veiligheid’ een nogal abstract gegeven is, trok Burgervuur naar een aantal burgerinitiatieven en vroeg naar hun concrete motieven achter de oprichting van een vzw.
We spraken met Emily Mortier en Daan Zwaenepoel (Gemeenteraadsels), Wim Vancauwenberghe (Leefbaar Baarle) en Luc Caluwaerts (Sterrebeek 2000)
Waarom is uw lokaal initiatief een vzw geworden?
Leefbaar Baarle: Bij onze eerste bijeenkomst zaten een vijftal mensen in de living. De volgende keer tien, later vijfentwintig… Het besef groeide al snel dat we ons deftig moesten organiseren. De living is maar zo groot als hij is. We wilden burgers mobiliseren, infovergaderingen organiseren… en indien nodig ook procederen. Daarvoor is een financiële reserve nodig. Transparante financiën was een belangrijke reden om een vzw op te richten.
Sterrebeek 2000: Ons comité bestaat al heel lang en is niet gestart als een vzw. Dat gebeurde pas later, toen we meer en meer betrokken raakten bij rechtszaken, o.a. over het dossier rond de luchthaven van Zaventem. Als vzw word je toch sneller aanvaard als betrokken partij bij rechtszaken of bezwaarprocedures. Dat is moeilijker als individu of feitelijke vereniging. Een vzw kan veel beter zijn belang aantonen in die procedures. Dat maatschappelijk doel staat immers duidelijk in de statuten. Zo werden onze bezwaarschriften vlot ontvankelijk verklaard, al krijgen we uiteindelijk niet altijd gelijk.
Een andere reden is natuurlijk de bescherming van de bestuursleden: hun verantwoordelijkheid is toch beter afgeschermd dan in een feitelijke vereniging.
Leefbaar Baarle: Wie iets organiseert, loopt altijd een zeker risico: bij een zwerfvuilactie kan bv. iemand worden aangereden… Dan is het toch belangrijk dat de leden geen juridische gevolgen riskeren. Een verzekeringsmaatschappij durft al eens de aansprakelijkheid afschuiven op iemand om zelf geen schade te moeten vergoeden.
Bescherming van de bestuurders is één belangrijke reden voor een vzw-statuut, maar spelen er nog andere – al dan niet zakelijke – overwegingen mee?
Gemeenteraadsels: Wij zijn met ons twee in 2023 gestart met onze podcast over de gemeenteraad en hebben later ook samen de vzw opgericht. Waarom? Omdat we in 2025 deelnamen aan een projectoproep van de Koning Boudewijnstichting en de Nationale Loterij. Daarvoor kwamen alleen vzw’s in aanmerking. Een tweede reden zijn onze Academy-activiteiten. Bijna al onze activiteiten zijn gratis omdat we die activiteiten voor de democratie heel toegankelijk willen houden. Onze vormingen zijn wel betalend. Als vzw kunnen we de facturatie en boekhouding daarvan dan correct verwerken.
Sterrebeek 2000: Wij draaien voor een groot deel op lidgelden. Ik heb de indruk dat onze leden dat vzw-statuut toch ervaren als een soort garantie. Ze kunnen storten op de bankrekening van een geloofwaardige organisatie, niet op de rekening van een of ander individu. In onze statuten staat ook duidelijk – iedereen kan dat ook nalezen op onze website – dat voor grotere uitgaven twee bestuurders moeten tekenen. Dat soort afspraken kan je vastleggen in statuten van een vzw.
Wanneer we ermee zouden ophouden, verdwijnen de resterende middelen ook niet in de zakken van de bestuursleden, maar gaan die naar een ander vergelijkbaar maatschappelijk doel. De vzw-wetgeving geeft zo zekerheid aan de leden.
Leefbaar Baarle: Transparante financiën waren voor mij één van de belangrijkste redenen voor een vzw-structuur. Ik ben wel de voorzitter, maar het geld van Leefbaar Baarle staat niet op mijn rekening. Dat staat op de rekening van een aparte juridische entiteit. Bij een onenigheid zou kan ik niet eens aan dat geld kunnen. Door de vzw-wetgeving moet je op een gezonde manier omgaan met die financiële middelen.
Een klein spontaan initiatief kan je nog zonder veel poespas beheren. Geldt dat ook voor een formele structuur als een vzw? Wegen de lusten nog op tegen de administratieve lasten?
Sterrebeek 2000: De administratieve verplichtingen vallen al bij al nog mee. Wij zijn maar een kleine vzw die bv. geen belastingaangiftes moet doen. Bij de oprichting, net als bij de wijziging aan de vzw-wetgeving van enkele jaren geleden, hebben we wel juridisch hulp gezocht. We hebben veel gehad aan de Bond Beter Leefmilieu, waarvan we lid zijn, en aan online modeldocumenten.
Leefbaar Baarle: Je moet statuten schrijven, maar daarvoor kan je natuurlijk inspiratie halen bij bestaande vzw’s. Ook AI-toepassingen kunnen helpen. Na de oprichting heb je natuurlijk nog een aantal verplichtingen: het UBO- en ledenregister bijhouden, jaarrekeningen neerleggen… Ik vind uiteindelijk wel dat de voordelen opwegen tegen deze nadelen.
Er zijn natuurlijk ook onkosten: voor een bankrekening, voor software voor het beheer… Ook publicaties in het Staatsblad kosten telkens geld en dat moet je regelmatig doen, bij elke wijziging in het bestuur.
Sterrebeek 2000: Om de kosten voor het Staatsblad te beperken, hebben wij de gewoonte om ons bestuur maar om de twee jaar te vernieuwen.
Voor sommige mensen staan formele structuren ook gelijk aan een massa verplichte vergadermomenten en andere starre procedures, maar klopt dat ook?
Gemeenteraadsels: Wij beperken de vzw bewust tot ons twee. Er bestaan genoeg andere manieren om interessante mensen te betrekken bij onze werking, zonder zware engagementen. Zo organiseren we bv. ad hoc klankbordgroepen over bepaalde vragen. Als we advies zoeken over sponsoring, kunnen we naar lokale handelaars stappen: “Wij vragen geen geld van u, maar kom eens mee nadenken over hoe wij dat het best kunnen aanpakken?” Mensen doen dat vaak met veel plezier.
Sterrebeek 2000: Al onze 200 leden samenbrengen voor een geldige ledenvergadering, dat zou waarschijnlijk niet lukken. Dan zouden we natuurlijk nooit onze statuten kunnen wijziging. Wij werken dus met een twintigtal effectieve leden in onze Algemene Vergadering. Leden waarop we écht kunnen rekenen. Zo kunnen we wel de nodige geldige beslissingen nemen. Iedereen kan kandidaat zijn voor de AV, maar de meesten zien dat eerder als een last. Er zijn dan ook niet zoveel kandidaten voor die AV.
Leefbaar Baarle is een burgerinitiatief, dat ijvert voor de nodige maatregelen voor een betere leefbaarheid in het dorp. Ze streven o.a. naar een groene en leefbare dorpskern, veilige mobiliteit en minder hinder van de snelweg en van grote infrastructuurwerken.
Gemeenteraadsels is een initiatief van twee Aalstenaars die de lokale politiek dichter bij de burger willen brengen. Ze brengen o.a. een maandelijkse podcast over de gemeenteraad, informatie via sociale media en bieden ook vormingen aan.
Sterrebeek 2000 is een onafhankelijke actiegroep, die zich ruim 50 jaar inzet voor de leefomgeving en het samenleven in het dorp en omgeving. Ze werken o.a. rond leefmilieu, ruimtelijke ordening, mobiliteit, samenleven met de nationale luchthaven, solidariteit en Vlaamse gastvrijheid.
