Hoe burgerinitiatieven het tij lieten keren voor het openwaterzwemmen in Vlaanderen

Dylan Meert
Dylan Meert
27 oktober 20264 min lezen
Hoe burgerinitiatieven het tij lieten keren voor het openwaterzwemmen in Vlaanderen

Vrij zwemmen in open water toelaten in Vlaanderen staat al jaren op de agenda van vele burgerinitiatieven. En vanaf 1 juni 2027 is het zover, dan draait de Vlaamse regering de regels om: zwemmen in open water is dan overal toegelaten, behalve daar waar het uitdrukkelijk verboden is.

Een verwezenlijking die we kunnen toeschrijven aan de beïnvloeding van burgerinitiatieven die hier al jaren voor ijveren. Wij spraken met Outdoor Swimming Belgium, een burgerinitiatief dat zich al jaren inzet voor het recht om te zwemmen in open water. 

Blij met de beslissing?

Zeker, hier wachten we al zes jaar op. Wel met de bedenking dat de zee niet onder de beleidswijziging valt. Maar het is zeker een stap in de goede richting, dat ervoor kan zorgen dat er in een snel tempo iets verandert. De praktijk zal het echter wel nog moeten uitwijzen: gemeenten gaan moeten motiveren waarom je niet in het open water mag zwemmen, wanneer ze dit massaal gaan doen, dan verandert er niets. Maar we hebben goede hoop, de volgende stap is een goede zwemkaart en betere, meer en democratisch, zwemlessen voor kinderen. 

Hoe komt het dat de beslissing deze zomer gevallen is? 

De beslissing valt na jaren van beleidsbeïnvloeding. We spreken het kabinet van minister Brouns regelmatig hierop aan, en hebben contacten met parlementsleden. Het stond in het regeerakkoord, dus we wisten dat het eraan zat te komen. We inspireerden in mei en juni enkele parlementsleden om te interpelleren in commissies en plenaire vergaderingen. Maar het warme weer tijdens de maanden mei en juni 2026 was zeker ook een gunstige factor. Mensen snakken naar verkoeling en openwaterzwemmen. Dat is dan nog het duwtje dat politici overhaalt om de beslissing te nemen.

Wat was de strategie? 

Vooreerst hebben we een campagne opgezet, in samenwerking met Waterland vzw, #meeropenzwemwater (2021). De Zalige Zwemdagen was een initiatief van Waterland waar we mee onze schouders hebben onder gezet. Wij namen de stad Antwerpen voor onze rekening, om hen te overtuigen mee te doen. We organiseerden zelf een zwemzone aan het MAS als test. Door het succes en de positieve evaluatie is er daar nu een blijvende zwemzone. We wilden een voorbeeld stellen zodat de koudwatervrees bij plaatselijke besturen zou verminderen. Er kwamen ongeveer 5000 mensen zwemmen op 6 dagen tijd. In Brugge en Kortrijk gingen er kortere versies door van telkens één dag, ondersteund door Waterland.  

We wegen op het beleid door de belangen te verenigen van burgerinitiatieven en in contact te staan met medestanders, lokale besturen en de bevoegde kabinetten. We zijn ook internationaal aangesloten bij het consortium ‘ Swimmable Cities’. Een ‘Swimmable city’ is een stad waar het water in de open lucht, zoals rivieren en kanalen, schoon en veilig genoeg is om echt in te zwemmen, midden in de stedelijke omgeving. 

Wat was de rol van burgerinitiatieven? 

Lokale burgerinitiatieven, zoals Lieve Zusjes, Stoere Broers in Kortrijk, Natte Droom in Turnhout, … zijn doorslaggevend geweest om verandering teweeg te brengen. Zelf organiseren we geen lokale acties, omdat we eerder de belangen van de lokale initiatieven verenigen om op bovenlokaal niveau door te wegen. Wat we wel doen is hen indirect ondersteunen. Op onze website kan je informatie vinden hoe je jouw lokaal bestuur overtuigt en aanspreekt, waar financiële ondersteuning te vinden en handige informatie om ook zo’n zwemzone op te zetten. Je kan daar ook een zwemkaart vinden. 

Valt het succes toe te schrijven aan burgerinitiatieven? 

Zeker, zonder de maatschappelijke beleidsbeïnvloeding in al die steden en gemeenten, had de overheid hier nooit naar omgekeken. Dan zaten we nog steeds in een ongewijzigde beleidssituatie. Maar, belangrijk, we merken op dat het voornamelijk de Vlaamse overheid is die hierachter staat. In veel Vlaamse steden en gemeenten, heerst er vooral nog een zekere angst voor de mogelijke gevaren. Veiligheid staat voorop, maar het mag niet belemmeren.

We zien wel dat een aantal steden en gemeenten zich roeren. Mechelen spreekt de ambitie uit om de eerste ‘Swimmable City’ van Vlaanderen te zijn. Het gaat hier niet om een losstaand zwembad, maar om het stadswater zelf terug toegankelijk maken als publieke zwemplek. Ook Maasmechelen wil de stad van het water worden in Limburg. Lokeren, Lochristi en Sint-Gillis-Waas verenigen zich om zones te vinden voor het vrij openwaterzwemmen. Ook Brugge, Kortrijk en Turnhout spreken ambities uit en zetten stappen naar verandering. Steden en gemeenten vinden hun eigen weg om plannen voor een transitie te ondersteunen, wij zijn bereikbaar voor burgers die druk willen uitoefenen op hun plaatselijke beleid.

Dit was niet het laatste verhaal

Zo’n vier keer per jaar delen we nieuwe verhalen zoals dit, plus extra’s die nergens anders staan. Voor wie actief burgerschap hoog in het vaandel draagt.

Schrijf je in op onze nieuwsbrief.

Ontdek meer artikels binnen dit dossier

Hoe een Vlaams burgerinitiatief McDonalds op de knieën kreeg  
Actievoeren, Community

Hoe een Vlaams burgerinitiatief McDonalds op de knieën kreeg  

Wij onderzochten hoe het Oostende initiatief Proper Strandlopers erin slaagde het beleid van McDonalds te veranderen. Blijkt dat je met facebook al heel ver raakt.

Lees meer
Hoe begin je aan een krachtig burgerinitiatief?
Actievoeren, Organisatiestructuur

Hoe begin je aan een krachtig burgerinitiatief?

Elk burgerinitiatief doorloopt grosso modo dezelfde stappen. Van een logo tot vzw-vorming. Wij maken een overzichtelijke tijdlijn.

Lees meer
Hoe maak je een visueel krachtige actie
Actievoeren, Visuele Acties

Hoe maak je een visueel krachtige actie

Met een sterke visuele actie springt jouw initiatief uit de massa. In deze video delen we een aantal tips en goede voorbeelden.

Lees meer
De blik van de beleidsmaker
Actievoeren

De blik van de beleidsmaker

Hoe staan politici tegenover burgerinitiatieven en acties? Wat werkt en wat werkt niet? Wij gingen te rade bij Alessandro Cucchiara en Frederik Ceulemans.

Lees meer