Je bent 22 jaar op zoek naar een eerste job. Je woont in een studiootje, waarin je misschien niet lang meer kan blijven wonen. Je eerste vrije weekend is binnen drie maanden. Plots vraagt een familielid je mee naar de maandelijkse vergadering van een buurtcomité dat zich inzet voor meer groen. Geïnteresseerd besluit je te gaan.
Rond de tafel zitten allemaal oudere mensen. Ze elkaar al lang, ze verwijzen dossiers uit de tijd dat jij nog op de lagere school zat… Over alles hebben ze een uitgesproken mening.
Ook jij deelt een eigen idee. Dat wordt vriendelijk maar kordaat aan de kant geschoven: hadden ze dat niet al eens in 2018 geprobeerd? Hierna beslis je om niet meer terug te gaan.
Gaat het over hier over een luie jongere? Zeker niet, wel over een organisatie- en vergaderstijl die jongeren afschrikt.
Apathische jeugd?
We spraken met Bataljong, Pimento en Globelink: organisaties die dagelijks bezig zijn met jongeren en maatschappelijke vraagstukken.
- Globelink brengt jongeren op participatieve wijze samen om te streven naar een duurzame, inclusieve en solidaire wereld. Met hun participatieshots onderzochten ze hoe jongeren kunnen participeren in organisaties en trajecten.
- Pimento versterkt kinderen en jongeren via interactieve werkvormen rond weerbaarheid, verbinding en groepsvorming.
- Bataljong is het netwerk en de ondersteuningsstructuur voor het jeugdwerk in Vlaanderen.
Uit deze gesprekken kwam hetzelfde naar boven: het idee dat jongeren niet geïnteresseerd zijn in hun lokale omgeving en actief burgerschap, klopt niet.
Wat misschien wel klopt is dat de meeste jongeren afhaken op de huidige aanpak en structuur van burgerinitiatieven. Die vormen een drempel waardoor nieuw bloed niet langer z’n weg vindt naar de initiatieven.
Hoog tijd dus voor een andere aanpak. Wij distilleerden een aantal belangrijke lessen uit onze gesprekken; van de eerste stappen op straat tot specifieke methoden voor overleg.
Verlaag de drempel en start op de stoep
Voor je een engagement van jongeren kan vragen, moeten zij jouw initiatief leren kennen en omgekeerd. Ga daarom naar hen toe aan de schoolpoort, de lokale kerstmarkt of bij de jeugdbeweging. Hier kan je hen laagdrempelig bevragen over jouw onderwerp.
Laat je papier en klembord thuis en zorg dat het wat leuk is. Laat hen post-its plakken, vraag om foto’s op te sturen of laat hen dartspijltjes gooien naar een kaart. Maak de link met hun dagelijkse leven zo concreet mogelijk. Jouw initiatief mag geen abstracte ver-van-mijn-bedshow zijn, maar iets dat hun eigen leven raakt.
Deze aanpak heeft twee doelen: jij kan hun stem gebruiken in je werking en zij weten dat je bestaat. Probeer hun daarom zo snel mogelijk (digitaal) aan jou te binden. Zorg dat ze je sociale mediapagina volgen en vraag naar hun contactgegevens. Als er later een vervolgstap volgt, heb je zo een manier om hen te contacteren.
Flexibel in de ratrace
Jongeren bevinden zich in een turbulente levensfase. Een zwaar engagement aangaan, lid worden van een vaste kern, verantwoordelijkheid opnemen voor een dossier, is niet altijd even makkelijk.
Zorg er daarom voor dat je verschillende niveaus van engagement voorziet waarbij iedere jongere kan deelnemen volgens de eigen mogelijkheden.
De meest geëngageerde jongere betrek je bij de kern. Voor wie minder tijd heef voorzie je een afgebakend project zoals een buurtbevraging of een actie organiseren. Voor wie écht niet kan: een eenmalige denkvoormiddag of meebouwen op een werkdag. En de meest afwezigen bereik je via een korte Instagram-poll of WhatsApp-berichtje. Zo wordt iedereen betrokken op hun eigen tempo.
Speel in op de sterktes
Inspelen op de praktische agenda is maar één puzzelstukje. Neem ook de sterktes van jongeren mee in je werking. Sommige jongeren zijn eerder denkers, andere doeners.
De ene schrijft liefst teksten of analyseert data, de andere zet liever een actie op poten of beheert sociale media. Spot dat talent bewust in de pool jongeren die je hebt maar zet dit ook in als toegangspoort. Contacteer een jongere die communicatie studeert voor de nieuwsbrief, of de houtbewerker die mee visuele acties opzet. Zo wordt meedoen aantrekkelijker: ze leren iets bij en bouwen aan hun CV.
Stel jezelf daarom ook altijd de vraag: waarom zou een jongere volmondig ja zeggen op jouw uitnodiging? Een aantal redenen waarom jongeren kunnen deelnemen:
Vaardigheden bijleren
Jongeren zijn op zoek naar plekken om hun professionele vaardigheden aan te scherpen om later in hun leven te gebruiken
Nieuwe mensen leren kennen
Samen actievoeren schept sterke vriendschappen en brengt jongeren in contact met gelijkgestemden.
Purpose
Jongeren zetten hun schouders onder een maatschappelijk doel dat er toe doet
Zichtbare verandering
Jongeren krijgen een gevoel van eigenaarschap wanneer ze iets beïnvloeden in hun buurt.
Vermijd dominante grijze haren
Zodra jongeren daadwerkelijk aansluiten bij een overleg, wees dan bewust van de dominantie van de grijze haren. In lokale comités zit een vaste, hechte kern van actieve burgers die elkaar al jaren kennen. Ze spreken het jargon, kennen de geschiedenis van het dossier en hebben een uitgesproken visie. Voor een jonge nieuwkomer is het moeilijk om hier meteen de eigen stem te laten horen.
Een concrete manier om die dynamiek te doorbreken: geef hen een structurele functie in het overleg zelf: timekeeper, voorzitter, woordvoerder, notulist. Zo krijgen jongeren een eigen plek aan tafel als volwaardige deelnemer en een gevoel van vertrouwen. Of laat hen op voorhand onderling discussiëren zodat ze eerst onder henzelf in een veilige omgeving tot voorstellen kunnen komen.
Voorbij de schone schijn
Niets is slechter voor het vertrouwen van jongeren dan hen betrekken voor de vorm en hun input daarna zonder verklaring in een lade leggen. Jongeren begrijpen dat hun idee niet altijd wordt meegenomen. Wat ze niet begrijpen, is dat er nooit uitleg over volgt. Transparantie behoudt het vertrouwen en de inzet van jongeren.
Zorg ook dat je nadenkt over wat hen doet blijven: de lijm van je initiatief. Die zit zelden in de inhoud van een dossier maar in de sfeer, het vertrouwen en de onderlinge connectie. Investeer dus voldoende in kennismaking en een fijn groepsgevoel. Waar het leuk is en jongeren zich goed voelen, blijven ze ook komen.
Spiegeltje, spiegeltje
Het cliché van de “apathische jeugd” klopt niet. Burgerinitiatieven kijken best even zelf in de spiegel: “Is het niet onze eigen manier van werken die jonge mensen afschrikt?”
